Lỗi mắt cá (Fisheyes)

Lỗi mắt cá (Fisheye) là một trong những khuyết tật bề mặt thường gặp trong quá trình sơn. Đặc trưng của lỗi là trên bề mặt màng sơn xuất hiện các vùng tròn nhỏ, lõm ở trung tâm hoặc có dạng vòng bao quanh, khiến màng sơn không thể trải đều trên bề mặt.

MÔ TẢ HIỆN TƯỢNG

Mắt cá là hiện tượng màng sơn không trải đều trên bề mặt, hình thành các vùng có dạng:

Vòng tròn hoặc oval.
Lõm ở trung tâm.
Viền xung quanh tương đối rõ.
Màng sơn bị đẩy ra khỏi một vùng nhỏ.
Có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc rất nhiều điểm trên cùng một bề mặt.

Ở mức độ nhẹ, các điểm mắt cá chỉ làm giảm độ đẹp bề mặt. Ở mức độ nghiêm trọng, mắt cá có thể trở thành: Fisheye → crater → pinhole → lộ nền và làm giảm đáng kể chất lượng màng sơn.

GIẢ THUYẾT NGUYÊN NHÂN

Khi gặp lỗi mắt cá, có thể chia nguyên nhân thành 5 nhóm chính.

Nhóm 1 – Bề mặt bị nhiễm bẩn

Đây là nhóm nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên. Có thể bao gồm:

Dầu mỡ.
Silicone.
Wax.
Chất đánh bóng.
Chất chống dính khuôn.
Dầu từ khí nén.
Chất tẩy rửa còn dư.
Mồ hôi/tạp chất từ tay người thao tác.
Bụi hoặc aerosol chứa chất hữu cơ.

Đặc biệt nguy hiểm là silicone contamination vì chỉ một lượng rất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng mạnh đến khả năng làm ướt.

Nhóm 2 – Nhiễm bẩn từ hệ thống khí nén

Khí nén dùng cho súng phun có thể mang theo:

Dầu máy nén.
Nước.
Aerosol dầu.
Chất bôi trơn.
Tạp chất từ đường ống.

Nếu hệ thống lọc khí không phù hợp, contamination có thể đi trực tiếp vào vùng phun.

Nhóm 5 – Điều kiện thi công

Các yếu tố cần kiểm tra:

Độ nhớt.
Áp suất phun.
Khoảng cách súng.
Tốc độ di chuyển súng.
Film thickness.
Flash-off.
Nhiệt độ.
Độ ẩm.
Loại thinner.
Tỷ lệ thinner.
Thời gian sử dụng của sơn sau khi pha.

Nhóm 3 – Nguyên liệu hoặc thiết bị bị nhiễm silicone

Nguồn contamination có thể đến từ:

Thùng chứa.
Cánh khuấy.
Ống dẫn.
Bơm.
Máy nghiền.
Phễu.
Dụng cụ đo.
Chất chống dính.
Vật liệu bao bì.

Một nguyên liệu mới thay thế cũng có thể mang theo chất gây ảnh hưởng đến khả năng làm ướt.

Nhóm 4 – Công thức và phụ gia

Một số phụ gia có thể làm thay đổi mạnh sức căng bề mặt:

Silicone leveling additive.
Slip additive.
Defoamer.
Surface modifier.
Fluorinated additive.

Nếu sử dụng quá liều hoặc kết hợp phụ gia không tương thích, có thể tạo ra sự chênh lệch sức căng bề mặt trong màng sơn.

CƠ CHẾ HÌNH THÀNH LỖI MẮT CÁ

Đây là phần quan trọng nhất để hiểu bản chất lỗi. Thông thường, khi phun sơn, màng sơn cần có khả năng làm ướt và trải đều trên bề mặt. Giả sử bề mặt hoàn toàn sạch:

Bề mặt → giọt sơn tiếp xúc → trải rộng → tạo màng liên tục

Nhưng nếu trên bề mặt tồn tại một chất có surface tension thấp, chẳng hạn silicone

Sự khác biệt về surface tension giữa vùng nhiễm bẩn và vùng xung quanh tạo ra gradient sức căng bề mặt. Màng sơn có xu hướng di chuyển khỏi vùng có sức căng bề mặt thấp. Kết quả:

Sơn bị co rút khỏi vùng contamination → tạo vùng lõm/tròn → hình thành fisheye.